Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình vẫy tay chào các em nhỏ trong lễ đón tại Đại lễ đường Nhân dân ở Bắc Kinh. Ảnh: NEWS
Chuyến thăm Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm diễn ra vào thời điểm đặc biệt. Khi trật tự quốc tế thay đổi nhanh chóng, cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc ngày càng rõ nét, chuỗi giá trị toàn cầu được định hình lại, mọi quyết định chính sách đối ngoại cấp cao đều mang theo một thông điệp chiến lược: Việt Nam không chỉ tham gia vào thế giới mà còn chủ động định vị mình trong một thế giới đang trong quá trình tái cơ cấu.
Điều quan trọng không chỉ là chuyến thăm diễn ra như thế nào mà còn là: Chúng ta đang theo đuổi logic chiến lược nào và bước này phù hợp với logic này ở đâu?
Thế giới đang được tái cấu trúc: Từ hội nhập đến cạnh tranh cơ cấu
Thế giới không còn vận hành theo quán tính của thời kỳ hậu Chiến tranh Lạnh, trong đó hội nhập kinh tế được coi là động lực chính. Thay vào đó, chúng ta đang bước vào một kỷ nguyên mới trong đó cạnh tranh chiến lược trở thành trục chính của quan hệ quốc tế.
Sự cạnh tranh không chỉ diễn ra trong lĩnh vực địa chính trị truyền thống mà còn mở rộng sang các lĩnh vực mới như công nghệ, dữ liệu, chuỗi cung ứng và tiêu chuẩn toàn cầu. Các lĩnh vực từng được coi là trung lập – như chất bán dẫn, trí tuệ nhân tạo hay năng lượng – giờ đây đã trở thành “điểm nóng” về cạnh tranh quyền lực.
Đồng thời, chuỗi cung ứng toàn cầu đang được cơ cấu lại theo logic mới. Trong khi hiệu quả và chi phí từng là tiêu chí tối ưu thì ngày nay độ tin cậy và an toàn mới là yếu tố quyết định. Các quốc gia không còn chỉ tìm kiếm đối tác rẻ nhất mà còn là đối tác đáng tin cậy nhất.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và phu nhân, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình và phu nhân chụp ảnh chung
Một đặc điểm nổi bật nữa là sự kết hợp giữa hợp tác và cạnh tranh. Ở một số lĩnh vực, các quốc gia hợp tác mạnh mẽ, ở những lĩnh vực khác họ phải đối mặt với sự cạnh tranh khốc liệt. Điều này khiến môi trường quốc tế trở nên phức tạp hơn và đòi hỏi các nước không chỉ có chiến lược rõ ràng mà còn phải có khả năng thích ứng linh hoạt.
Trong bối cảnh này, “tái cơ cấu” không chỉ là một sự thay đổi trên thế giới mà còn là một quá trình tái định hình các cấu trúc quyền lực và lợi ích. Và trong một thế giới được định hình lại, vị thế của mỗi quốc gia không phải là cố định mà là kết quả của những quyết định chiến lược có tính toán.
Việt Nam không ở giữa mà đang chủ động định vị mình
Trước những thay đổi này, thách thức lớn nhất không phải là chọn một bên mà là không bị vướng vào cơ cấu của người khác.
Việt Nam đã có cách tiếp cận khác: không thụ động đứng ngoài hay ở giữa mà chủ động định vị mình trong dòng chảy tái cơ cấu của thế giới.
Do đó, tư duy chính sách đối ngoại độc lập, có trách nhiệm, đa phương và đa dạng không chỉ có ý nghĩa cơ bản mà còn trở thành khả năng hành động cụ thể. Độc lập không phải là giữ khoảng cách mà là khả năng xác định con đường phát triển của chính mình. Đa phương hóa không chỉ là mở rộng các mối quan hệ mà còn là tối ưu hóa vị thế của một quốc gia trong một mạng lưới các mối quan hệ ngày càng phức tạp.
Việt Nam đã có cách tiếp cận khác: không thụ động đứng ngoài hay ở giữa mà chủ động định vị mình trong dòng chảy tái cơ cấu của thế giới.
Theo logic này, việc tăng cường quan hệ với các đối tác quan trọng, bao gồm cả Trung Quốc, không phải là một quyết định mang tính tình huống mà là một phần của chiến lược tổng thể nhằm duy trì môi trường hòa bình, ổn định và tối đa hóa các cơ hội phát triển.
Điều quan trọng không phải là bạn có mối quan hệ với ai mà là bạn quản lý mối quan hệ đó như thế nào để phục vụ lợi ích quốc gia một cách lâu dài và bền vững.
Một chuyến thăm – nhiều cấp độ quan trọng chiến lược
Nhìn từ góc độ chiến lược, chuyến thăm Trung Quốc của Tổng Bí thư Tô Lâm có nhiều cấp độ ý nghĩa.
Thứ nhất, đó là sự tái khẳng định rõ ràng về các ưu tiên chiến lược trong quan hệ đối ngoại. Việc duy trì và tăng cường quan hệ ổn định với Trung Quốc không chỉ có ý nghĩa song phương mà còn liên quan trực tiếp đến môi trường phát triển của Việt Nam.
Thứ hai, chuyến thăm thể hiện sự đánh giá cao tầm quan trọng của hợp tác. Mối quan hệ không chỉ giới hạn ở thương mại và đầu tư mà còn mở rộng sang các lĩnh vực mới như cơ sở hạ tầng chiến lược, kinh tế số, công nghệ cao và năng lượng. Đây là sự chuyển đổi từ hợp tác rộng rãi sang hợp tác sâu sắc.
Thứ ba, chuyến thăm giúp tăng cường lòng tin chính trị – yếu tố then chốt trong các mối quan hệ hết sức phức tạp. Trong một thế giới đầy biến động, niềm tin chính trị trở thành “cơ sở hạ tầng mềm” đảm bảo sự ổn định lâu dài.
Quan trọng hơn, những cấp độ ý nghĩa này không tồn tại riêng lẻ mà được tích hợp thành một logic thống nhất. Chuyến thăm không chỉ nhằm đạt được một mục tiêu cụ thể mà còn phục vụ đồng thời nhiều mục tiêu: duy trì sự ổn định, mở rộng hợp tác và củng cố nền tảng của các mối quan hệ.
Sự tích hợp này thể hiện sự tiến bộ trong tư duy chính sách đối ngoại: từ giải quyết từng vấn đề đến thiết kế các bước có tính hệ thống cao và liên kết với nhau.
Ngoại giao có thể tạo ra cơ hội, nhưng sự phát triển chỉ đến khi những cơ hội đó được khai thác. Và điều đó phụ thuộc vào nội lực của mỗi quốc gia.
Từ chính sách đối ngoại đến sức mạnh trong nước: Thử thách đích thực
Ngoại giao có thể tạo ra cơ hội, nhưng sự phát triển chỉ đến khi những cơ hội đó được khai thác. Và điều đó phụ thuộc vào nội lực của mỗi quốc gia.
Các định hướng hợp tác được truyền tải qua chuyến thăm – từ cơ sở hạ tầng, thương mại đến công nghệ – chỉ có ý nghĩa nếu được triển khai bằng các dự án cụ thể và tạo ra giá trị gia tăng thực sự cho nền kinh tế.
Điều này dẫn đến một yêu cầu rõ ràng: tư duy chính sách đối ngoại phải gắn với năng lực thực thi trong nước. Một chiến lược đúng đắn sẽ không hiệu quả nếu không có hệ thống thể chế linh hoạt, bộ máy hiệu quả và môi trường chính trị minh bạch.
Trong bối cảnh dòng vốn và công nghệ thay đổi nhanh chóng, cơ hội không còn lâu nữa. Nước nào hành động nhanh hơn, hiệu quả hơn sẽ hưởng lợi.
Đối với Việt Nam, điều này có nghĩa là tiếp tục cải cách thể chế, nâng cao năng lực tổ chức và xây dựng một “chuỗi thực hiện” thông suốt từ thiết kế chính sách đến thực hiện và giám sát.
Ở góc độ này, chính sách đối ngoại không chỉ mở ra cơ hội mà còn tạo áp lực tích cực cho việc cải cách hệ thống chính trị trong nước.
Tư duy cấu trúc – nền tảng của vị thế quốc gia
Điểm nổi bật của toàn bộ chuyến thăm là sự thay đổi từ tư duy sự kiện chính sách đối ngoại sang tư duy cấu trúc.
Trong một thế giới ổn định, các quốc gia có thể tận dụng những cơ hội ngắn hạn. Nhưng trong một thế giới tái cơ cấu, lợi thế nằm ở những quốc gia hiểu được cấu trúc mới nổi và biết cách định vị mình trong đó.
Tư duy cấu trúc cho phép chúng ta nhìn thế giới như một hệ thống liên kết với nhau, trong đó mỗi bước đi không chỉ có tác động trực tiếp mà còn có tác động lâu dài. Từ góc độ này, chuyến thăm không chỉ là một sự kiện mà còn là một “trung tâm” trong mạng lưới chiến lược.
Điều này có ý nghĩa đặc biệt đối với Việt Nam. Là một nền kinh tế mở, là nước có vị thế địa chính trị quan trọng, Việt Nam không thể đơn giản “tuân theo” các cấu trúc hiện có mà phải từng bước tham gia vào việc định hình các cấu trúc này.
Khi chính sách đối ngoại, kinh tế, thể chế và việc thực hiện được kết hợp thành một thể thống nhất, mỗi bước đi của chính sách đối ngoại đều trở thành một phần trong chiến lược củng cố vị thế quốc gia.
Từ chuyến thăm đến tầm nhìn dài hạn
Trong dòng chảy của chính sách đối ngoại, có những chuyến thăm cho phép chúng ta hiểu rõ hơn cách một quốc gia nghĩ về tương lai của mình.
Chuyến thăm Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là một trường hợp như vậy.
Ý nghĩa sâu sắc của chuyến thăm không chỉ nằm ở những gì đã diễn ra mà còn ở những gì nó đề xuất: một cách tiếp cận mới, trong đó chính sách đối ngoại trở thành công cụ tạo dựng môi trường phát triển, tư duy cấu trúc trở thành cơ sở chiến lược và năng lực thực thi trở thành thước đo cuối cùng.
Trong một thế giới mà “luật chơi” đang được viết lại, lợi thế không nằm ở những quốc gia chờ đợi cơ hội mà nằm ở những quốc gia chủ động tham gia tự mình định hình luật chơi.
Và có lẽ đây chính là thông điệp lớn nhất mà chuyến thăm này mang lại.
Tiến sĩ Nguyễn Sĩ Dũng
